Tarihçe

Türkiye’de üretilen ve Maden Kanunu kapsamına giren madenlere ait bilgiler, Cumhuriyetin kuruluşundan 1957 yılına kadar Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğünce derlenmiş ve sonuçları yayımlanmıştır. TÜİK 1958 yılından itibaren, her yıl maden işletmelerinden aylık ve yıllık faaliyet cetvelleri ile bilgiler derlemiş ve bu bilgileri periyodik olarak yayımlamaya başlamıştır. 1988 yılına kadar üretim ve istihdam ağırlıklı verileri içeren “Maden İstatistikleri” yayını, 1989 yılından itibaren aylık ve yıllık maden anketleri ile daha kapsamlı bir şekilde derlenerek, kullanıcılara sunulmaya başlamıştır. Taşocakları Nizamnamesi kapsamına giren madenlere ait işletmelerin adreslerini TÜİK 1965 yılında İl Özel İdarelerinden toplamış ve 1966 yılında bir anket yapmış ise de, işyerlerinin ancak %53'ünden cevap alabilmiştir. Buna göre hazırlanan özet tablolar 1959–1966 Maden İstatistikleri kitabında yayınlanmıştır.

1990 yılında kamu kuruluşları (Devlet Planlama Teşkilatı, Devlet Demir Yolları, Karayolları, Demiryolları, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı, Devlet Su işleri ve Köy Hizmetleri) ve özel sektör işletmeleriyle yapılan bir dizi toplantılar sonunda yeniden kullanıcıların ihtiyacına cevap verecek şekilde “Taşocakçılığı Anketi” yapılmıştır. Türkiye’de çıkarılan ve Taşocakları Nizamnamesi kapsamına giren Taşocakçılığına ilişkin 1990–1991 verileri 1992'de, 1992 verileri 1993 yılında tüm ülke çapında uygulanmış olan “1992 Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı İkinci Aşama Alan Uygulaması” ile 1993 verileri 1994'de işyerlerinden derlenmiş, kullanıcılara sunulmuştur. Madencilik ve Taşocakçılığı İstatistikleri, 1995 yılından itibaren “Yıllık Madencilik ve Taşocakçılığı Anketleri” ile derlenerek kullanıcılara sunulmaya başlanmıştır.

Sanayi kesimine ilişkin ilk veriler; 1913–1915 yılları arasında derlenmiş, 1917 yılında yayınlanmıştır. 1927 yılında ise Cumhuriyet döneminin ilk “Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı (GSİS)” yapılmıştır. 1930 yılında Sanayi İstatistikleri Şubesi, düzenli olarak bu verileri derlemek amacıyla kurulmuştur. Yalnızca Teşvik-i Sanayi Kanunu’ndan yararlanan kuruluşları kapsamına alan, Yıllık İmalat Sanayi İstatistikleri, 1932 yılından 1941 yılına kadar derlenmiştir. 1941 yılından sonra çeşitli nedenlerle kesintiye uğrayan anketler, 1950 yılından itibaren yeniden uygulanmaya başlamıştır.

1969 yılında da çeşitli nedenlerden dolayı veri derlenememiştir. Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı’nın yapıldığı yıllarda, devlet sektörünün tamamı ile özel sektörde 10 ve daha fazla kişi çalışan imalat sanayi işyerlerinin kapsandığı yıllık imalat sanayi anketlerine ilişkin veriler, “Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı II. Aşama Büyük İmalat Sanayi” adı altında yayınlanmıştır.

1992 yılına kadar, özel sektörde 1- 9 kişi çalışan imalat sanayi işyerlerini kapsayan küçük ölçekli imalat sanayi işyerlerine ilişkin veriler, yalnızca Kanun gereği 5 veya 10 yılda bir yapılan Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımlarıyla derlenmekteydi. 1992 yılından başlayarak örnekleme yöntemiyle yıllık olarak derlenmiş ve ‘’Yıllık Küçük Ölçekli İmalat Sanayi İstatistikleri’’ adı altında yayınlanmıştır. İmalat sanayi sektörüne ilişkin yılık verilerin derlenmesi ve yayınlanması bu kapsamda 2002 yılına kadar devam etmiştir.

Yıllık inşaat ve tesisat işyerleri anketi Türkiye’de ilk defa 1992 Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımında sabit işyeri niteliği gösteren birimlerde uygulanmıştır.

Hizmet istatistikleri ile ilgili olarak ilk çalışma 1982 yılında başlamıştır. Ticaret ve hizmet sektörlerine ilişkin yıllık olarak derlenen bilgiler 1981-1984 yılları arasında Yıllık Ticaret ve Hizmet İstatistikleri adıyla yayınlanmıştır. Bu yayına, 1986 yılından itibaren de otel-lokanta sektörü bilgileri ilave edilmiş ve 2001 yılına kadar aynı şekilde devam etmiştir.

Yukarı