Yöntem

Başlıksız Belge

1. Örnekleme tasarımı

Örnekleme çerçevesi: 2014 Hanehalkı Bütçe Anketi'nde birinci aşama örnekleme birimi olan blokların seçiminde kullanılan temel örnekleme çerçevesi Ulusal Adres Veri Tabanıdır.

Nihai örnekleme birimi seçim çerçevesi: Yukarıda verilen çerçeve kullanılarak bloklar oluşturulmuş, kentsel yerlerden ve belediye teşkilatı olan kırsal yerlerden ve köylerden yerleşim yerinin büyüklüğüne orantılı olasılıkla bloklar belirlenmiş ve her bloktan hanehalkları sistematik olarak seçilmiştir.

Örnekleme birimi: Nihai örnekleme birimi olarak örnek adreste bulunan hanehalkı tanımlanmıştır.

Örnekleme yöntemi: Tabakalı iki aşamalı küme örneklemesi yöntemi kullanılmıştır.

Cevapsızlık oranı: Ankette örnekleme tekniklerine göre seçilen esas örnek hanehalkı ile anket yapılamaması durumunda "cevaplamama formu" doldurulmuş, bu durum dikkate alınarak ağırlık katsayıları hesaplanmıştır. 2014 Hanehalkı Bütçe Anketi'nde cevapsızlık oranı, Türkiye genelinde %22,8 olarak gerçekleşmiştir.

Tahmin boyutu: 2014 Hanehalkı Bütçe Anketi’nin örnekleme yapısı; “Türkiye” bazında tahmin verme amacına uygun olarak oluşturulmuştur.

Ağırlık katsayıları: Hanehalkı bütçe araştırması sonuçları, en güncel nüfus projeksiyonlarına göre ağırlıklandırılmakta ve yayımlanmaktadır. 2009 yılına kadar sözü edilen nüfus projeksiyonları, genel nüfus sayımı sonuçlarına dayalı olarak hesaplanmış, 2007 yılında ise Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) kurulmuştur. ADNKS veritabanından elde edilen yaş ve cinsiyet yapısı ile nüfusun yerleşim yerine göre dağılımında, nüfus sayımlarına göre önemli dağılım farklılıkları bulunmaktadır. Bu doğrultuda, en güncel nüfus bilgilerinin elde edildiği bu sistemdeki bilgiler kullanılarak nüfus projeksiyonlarının üretilmesine başlanmış olup, ulusal ve bölgesel düzeyde nüfus projeksiyonları yenilenmiştir. 2014 Hanehalkı Bütçe Anketi güncel yeni nüfus projeksiyonlarına göre hesaplanan ağırlık katsayıları kullanılmıştır.

2. Soru kağıdı

Ankette kullanılan soru kağıdı esas itibariyle aşağıdaki bölümlerden oluşmaktadır:

. Hanehalkı tanıtım ve soru kağıdı işletim bilgileri (Bölüm 1)
. Anket ayı başındaki hanehalkı bileşimi (Bölüm 2)
. Hanehalkının sosyo-ekonomik durumu (Bölüm 3)
. Hanehalkının tüketim alışkanlıkları ve genel harcama yapısı (Bölüm 4)
. Dayanıklı tüketim mal ve hizmetleri, stok durumu (Bölüm 5)
. Hanehalkı tüketim harcamaları (Bölüm 6)
. Satın alışlar (Tablo 6.1)
. Hanehalkının kendi üretiminden tükettiği ürünler (Tablo 6.2),
. Müteşebbis olan fertlerin işyerinden haneye getirdiği ürünler (Tablo 6.2),
. Ücretli çalışan fertlere işvereni tarafından verilen mal ve hizmetler (Tablo 6.2)
. Hanehalkının özel kişi veya kuruluşlara vermek üzere hediye veya yardım amacıyla satın aldığı mal ve hizmetler (Tablo 6.2),
. Hanehalkına hediye veya yardım şeklinde gelen mal ve hizmetler (Tablo 6.2),
. Hanehalkına gayrimenkul/mülk ayni geliri şeklinde gelen mal ve hizmetler (Tablo 6.2),
. Hanehalkının bazı tüketim dışı harcamaları (Bölüm 7),
. Hanehalkı bileşimi, istihdam ve gelir durumu (Bölüm 8),
. Tarımsal işletme ile ilgili bilgiler (Bölüm 9),
. Gelir ve harcama dengeleri (Bölüm 10),
. Cevaplamama soru formu (Bölüm 11)

Anketten temel olarak 3 ana grup değişken elde edilmiştir:

Hanehalkı sosyo-ekonomik durum değişkenleri: Oturulan konutun tipi, mülkiyet durumu, ısıtma sistemi, konut kolaylıkları, sahip olunan eşyalar ve ulaştırma araçları vb.,

Tüketim harcaması değişkenleri: Alt harcama grubu ve yapılan tüketim harcaması değeri,

Fertlere ilişkin değişkenler: Yaş grubu, cinsiyet, öğrenim durumu, medeni durum), istihdam durumu (meslek, iktisadi faaliyet, işteki durum) değişkenleri son 12 ay faaliyet ve faaliyet dışı kullanılabilir gelirler.

3. Kullanılan Günlükler

Hanehalkı Günlük Harcama Kayıt Defteri: Hanehalkının anket ayı süresince yapacağı tüm harcamaların, hane tarafından unutulmadan kaydedilmesini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.

Günlükler, anket ayı öncesinde hanehalkına yapılan ziyerette haneye tanıtılmakta, nasıl doldurulacağı anketör tarafından anlatılarak hanede bırakılmaktadır. Hanehalkının gerek satın alarak yaptığı harcamalar, gerekse kendi üretimlerinden tükettiği maddeler, çalışan hanehalkı fertlerinin işyerinde üretilen ya da satılan mal ya da hizmetlerden haneye getirdikleri ile haneye başka hane ya da kuruluşlardan verilen hediye ve yardımlar; hanehalkı sorumlusu veya hanehalkında yaşayan yetişkin bir fert tarafından bir ay boyunca günlüklere kaydedilmektedir. Günlükler, ay içerisinde her hafta değiştirilmektedir. Harcama maddelerinin aşağıda belirtilen ayrıntıda kaydedilmesi istenmektedir.

. Mal ve hizmetin adı, tanımı
. Ölçü birimi
. Miktarı
. Toplam değer
. Alışverişin yapıldığı yer

Ancak anketin örnekleme planı gereğince; sadece harcama alt grupları bazında toplam aylık harcama değerlerine ilişkin tahminler üretilebilmektedir.

Ferdi Harcama Kayıt Defteri: Hanede bulunan 14 yaşından büyük kişilere verilen ferdi harcama kayıt defteri ise ilgili kişi tarafından gün içinde yapılan harcamaların, özellikle fertlerin şahsi harcamalarının unutulmadan kayıt edilmesini sağlamak amacıyla cep formu şeklinde hazırlanmıştır.

4. Kullanılan Sınıflamalar

COICOP/HBS (Classification of Individual Consumption by Purpose/HBS–Amaca Yönelik Kişisel Tüketim Sınıflaması/HBA): Hanehalkının anket ayı içinde yaptığı tüm mal ve hizmet harcamalarının sınıflandırılmasında kullanılan sistemdir. COICOP sınıflaması, Satın Alma Gücü (PPP), Tüketici Fiyat İndeksi (CPI) ve Hanehalkı Bütçe Anketi (HBS)’nde kullanılmak üzere üç farklı versiyonu bulunmaktadır. 2014 Hanehalkı Bütçe Anketi’nde kullanılan COICOP/HBS Sınıflaması, 12 harcama grubu bazında toplanmaktadır. Bunlar;

. Gıda ve alkolsüz içecekler
. Alkollü içecekler, sigara ve tütün
. Giyim ve ayakkabı
. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar
. Mobilya, ev aletleri ve ev bakım hizmetleri
. Sağlık
. Ulaştırma
. Haberleşme
. Eğlence ve kültür
. Eğitim hizmetleri
. Lokanta, yemek hizmetleri ve oteller
.Çeşitli mal ve hizmetler

 

NACE Rev 2: İktisaden faal olan hanehalkı fertlerinin, çalıştıkları işyerine ait iktisadi faaliyet kollarının sınıflandırılmasında kullanılmaktadır.

ISCO-08: İktisaden faal olan hanehalkı fertlerinin, yaptıkları iş ve meslek gruplarının sınıflandırılması için kullanılmaktadır.

5. Alan uygulaması

2014 Hanehalkı Bütçe Anketi, her ay ortalama 1 104 farklı örnek hanenin dönüşümlü olarak izlenmesi yoluyla yürütülmüştür. Örneğin; Ocak ayında 1 104 örnek hanehalkının anket ayı sosyo-ekonomik durum bilgileri, tüketim harcamaları ve fertlerin gelir bilgileri alınmış ve Şubat ayında da, Ocak ayındaki haneleri temsilen farklı 1 104 hanehalkı ile anket yapılarak Aralık ayı sonuna kadar bu dönüşüm sürdürülmüş; yıl boyunca toplam 13 248 hanehalkına anket uygulanmış, anketi geçerli olan hanehalkı sayısı 10 122 olmuştur.

Hanehalklarından bilgiler; görüşme, kayıt ve gözlem metodları kullanılarak derlenmiştir. Her anketör, her ay ortalama 6 örnek hanehalkını anket ayı öncesi 1 kez, 1.ve 2.hafta 2’şer kez, 3. ve 4. hafta 1 kez ve anket ayı bitiminde de 1 kez olmak üzere her bir hanehalkını ayda ortalama 8 defa ziyaret ederek tüketim harcamaları ve son ziyarette gelir bilgilerini kayıt etmiştir. Anket ayı öncesinde örnek hanehalkına yapılan ilk ziyarette, hanehalkı ile tanışma sağlandıktan sonra hanehalkının sosyo-ekonomik durumuna ait bilgiler alınmakta, harcama kayıt defterinin nasıl doldurulacağı açıklanmaktadır. Anket ayı içinde yapılan ziyaretler sırasında, örnek hanenin anket ayında yaptığı gıda, giyim, sağlık, ulaştırma, haberleşme, eğitim, kültür, eğlence, konut, ev eşyası vb. gibi tüketim harcamaları hanehalkına bırakılan kayıt defterinden kayıtlama ve görüşme yöntemleri ile alınmıştır. Anket ayı bitiminde yapılan son görüşmede ise, hanehalkı fertlerinin istihdam durumu, iktisadi faaliyeti, mesleği, işteki durumu, son 12 ay içerisinde elde ettiği kullanılabilir net gelir bilgileri derlenmiştir.

Yukarı